ਭਾਰਤ ’ਚ ਪਹਿਲਾ ਮਾਮਲਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਚੰਬਾ ’ਚ ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ 2 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ; ਭਾਰਤੀ ਐਂਟੀ-ਸਨੇਕ ਵੇਨਮ ਵੀ ਬੇਅਸਰ

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੱਪ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਓਮੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਣਜਾਣੇ ’ਚ ਸੱਪ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ’ਚ ਸਵੇਰੇ ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਲਈ ਸੱਪ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ’ਚ ਆ ਗਏ। ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਮ ਹਾਲਾਤ ’ਚ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ’ਤੇ ਡੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, 6 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਭਰਮੌਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਲਾਂਸਾ ਪਿੰਡ ’ਚ 40 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ 9 ਵਜੇ ਸੇਬ ਦੇ ਬਾਗ ’ਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਸੱਪ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸੱਪ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ’ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਡੱਸਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ’ਚ ਦਿੱਕਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਹਾਲਤ ਵਿਗੜਨ ’ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਮੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ।
ਦੂਜੀ ਘਟਨਾ 7 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ ਚੁਰਾਹ ਘਾਟੀ ਦੇ ਭੰਜਰਾਡੂ ਖੇਤਰ ’ਚ ਵਾਪਰੀ। 62 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ 9 ਵਜੇ ਕੰਮ ’ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ’ਚ ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੱਪ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ’ਤੇ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਸਤੇ ’ਚ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਤੀਸਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਪੈਰ ’ਤੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ’ਚ ਉਪਲਬਧ ਐਂਟੀ-ਸਨੇਕ ਵੇਨਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਲਾ ਕੋਬਰਾ, ਰਸਲ ਵਾਈਪਰ, ਕਾਮਨ ਕਰੇਟ ਤੇ ਸਾਅ-ਸਕੇਲਡ ਵਾਈਪਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੈਸਪੀਅਨ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਪਲਬਧ ਐਂਟੀ-ਸਨੇਕ ਵੇਨਮ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿਲ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ’ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ
ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਇਸ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਤੋਂ ਬਚੇ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ‘ਮਿਰਚਾੜੀ’ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪਛਾਣ Pergularia daemia ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਨਾਲ ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਅਸਰ ਘਟਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਔਸ਼ਧੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨੀ ਕੋਬਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਪਥਰੀਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ’ਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੱਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ’ਤੇ ਝਾੜ-ਫੂਕ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ’ਚ ਸਮਾਂ ਗੁਆਉਣਾ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।