ਭਾਰਤ ‘ਚ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਰਾਬ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ

 ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੱਡੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਅਥਾਰਟੀ (FSSAI) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।    ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਓਲਡ ਮੌਂਕ ਰਮ, ਮੈਕਡੋਵੈਲਜ਼ ਨੰਬਰ-1 ਰਮ, ਬੈਗਪਾਈਪਰ ਡੀਲਕਸ ਵਿਸਕੀ, ਓਲਡ ਕਾਸਕ ਡੀਲਕਸ XXX ਰਮ, ਐਂਟੀਕੁਇਟੀ ਬਲੂ ਵਿਸਕੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿਸਕੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵੇਰੀਐਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।    ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੋਆ ਦੀ ਮੈਂਡੈਕਸੀ ਡਿਸਟਿਲਰੀਜ਼ ਐਂਡ ਬ੍ਰੂਅਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।    ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਕਸਟਰਾ ਨਿਊਟਰਲ ਅਲਕੋਹਲ (ENA) ਜਾਂ ਸਪਿਰਿਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਫਲੇਵਰ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਸਕੀ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।    ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਉਤਪਾਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।    ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਕਈ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਓਲਡ ਮੌਂਕ XXX ਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵੇਰੀਐਂਟ ‘ਤੇ ਲਿਖੇ \”7 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਬਲੈਂਡਡ\” ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।    ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫੂਡ ਸੇਫ਼ਟੀ ਐਂਡ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ (ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਬੇਵਰੇਜਿਜ਼) ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ਼, 2018 ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਲੈਂਡਡ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਉਮਰ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਸਪਿਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।    ਲੈਬ ਟੈਸਟਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿਲਾਏ ਗਏ ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ੀਅਲ ਅਤੇ ਨੇਚਰ-ਆਈਡੈਂਟੀਕਲ ਫਲੇਵਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਫਲੇਵਰ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਵਾਦ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।    ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ FSSAI ਨੇ ਕਈ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਰਾਕੀ ਸਪ੍ਰਿੰਗਵਾਟਰ ਦੀ ਖੋਪੋਲੀ ਇਕਾਈ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਪਿਰਿਟਸ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਮਤੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ, INBREW ਬੇਵਰੇਜਿਜ਼ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਟਡ ਅਲਕੋਹਲ ਐਂਡ ਬ੍ਰੂਅਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਇਕਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।    ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲੇਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੌਫ਼ੀ, ਵਨੀਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਫਲੇਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਆਧਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ।    ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਲੇਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਉਸੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਮ ਵਰਗਾ ਫਲੇਵਰ ਜਾਂ ਵਿਸਕੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਕੀ ਵਰਗਾ ਫਲੇਵਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।    ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਪੂਰੇ ਸ਼ਰਾਬ ਉਦਯੋਗ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਰਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ।    FSSAI ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਾਬ ਉਦਯੋਗ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਲੇਬਲ ‘ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਉਮਰ ਜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਪਤਕਾਰ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਲਤ ਜਾਂ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।    ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।    ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੇਬਲਿੰਗ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਿਯਮ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।”,